CoThink

Menu
  1. Nederlandse website
  2. English website
  3. Site francais
  4. Deutsche website

.Publicaties

Publicaties

Holistisch denken

Het houdt me al lang bezig: Wat is rationeel eigenlijk? Het lijkt op verstandig. Wie verstandig is neemt rationele besluiten: gebaseerd op feiten en onderbouwd met een goede, logische verklaring.

 

Rationeel versus emotioneel

Het vervelende is dat slechte besluiten juist slecht kunnen zijn omdat ze te rationeel zijn: ze houden te weinig rekening met emoties en behoeften van de medemens. Wat weer niet verstandig is.

Het lijkt alsof het tegenovergestelde van rationeel emotioneel is. Maar iemand die emotioneel besluiten neemt, kan dat vaak heel goed uitleggen. Vraag mensen waarom ze iets doen, en ze zullen dat, behalve als ze het niet weten, rationeel verklaren. Als het om taal gaat kun je eigenlijk niet niet-rationeel denken.

Holistisch recherchewerk

Collega Martijn wees me op de Netflixserie ‘Dirk Gently's Holistic Detective’. Meteen in deel 1 begreep ik dat niet emotioneel het tegenovergestelde is van rationeel maar holistisch. Dat ervaar je in deze serie aan den lijve. Het is zo bizar niet-rationeel dat het eigenlijk niet leuk meer is. Het maakt wel helder wat holistisch betekent.

Holisme ziet de wereld als een geheel waarin alles met alles samenhangt. Kenmerken en veranderingen zijn veel meer dan de som der delen en dus niet terug te voeren op enkele feiten van oorzaak en gevolg. Oorzaak-gevolg is toeval, plaats en tijd zijn relatief. Wat wij oorzaak-gevolg noemen is in feite een oneindig genuanceerde flow waarbij het eerder gaat om de mogelijkheden die daardoor ontstaan. De waaromvraag is niet relevant.

De grap van de Holistic Detective is dat je deel één pas (rationeel) kan begrijpen als je de hele serie hebt gezien. Dan zie je de oorzakelijke verbanden maar is het holistische effect weg.

Holistisch denken

Met holistische uitgangspunten kan je leuke Science Fiction maken. Is het nu ook een denkvoorkeur of een manier van redeneren? Het lijkt mij erg lastig. Al was het maar omdat de taal je dwingt tot min of meer consistent redeneren. En holistisch waarnemen is de mens ook al niet gegeven: onze zintuigen zijn tamelijk beperkt. Een holistische ervaring, wat je kan overkomen als je langer dan een minuut in de sterrenhemel staart, lijkt me een metafoor voor wat in feite een gevoel van nietigheid is.

Toch herken ik wel wat je beelddenken zou kunnen noemen: je ziet het voor je maar dan moet je het nog even zeggen. Cruiijf en Einstein waren zulke denkers. Of Copernicus, Andrew John Wiles, grote denkers dus. Maar volgens mij komt dat veel vaker voor: mensen met meer inzicht dan ze kunnen uitleggen. Mensen die op eenvoudige vragen merkwaardige antwoorden geven. Ik krijg in mijn trainingen over causaal denken, deelnemers die op een vraag naar oorzaken uitgebreid ingaan op de gevolgen – dat is toch ook belangrijk? Een beetje holistisch.

Samenhang begrijpen

Als je heel holistisch met de flow mee gaat en er op vertrouwt dat de juiste kans zich wel aandient, kan het zomaar zijn dat het toeval en die kansen elders plaatsvinden en je in een oersaaie bubbel terecht komt.

De wereld holistisch ervaren lijkt me een station te ver. Dan zou je de hele tijd bezig zijn met in de gaten houden wat er gebeurt en wat de kansen zijn. Dat is oeverloos complex. Rationeel denken helpt om de wereld te reduceren tot min of meer vaste patronen. Dat geeft overzicht en enig houvast voor de toekomst. Maar het is ontegenzeggelijk beperkt. Daarom is het zo belangrijk om kennis en ervaring te delen, te onderzoeken wat het perspectief van een ander is. In groepsverband zijn we beter in staat de complexe werkelijkheid enigszins consistent te begrijpen.

door Dirk Vollenhoven

« Terug naar het overzicht
  1.  Faciliteren
  2.  Trainen
  3.  Implementeren
  4.  Contact